Recenzja - AMD-ATI RADEON HD 3850 - Rewolucja czy ewolucja? - FrazPC.pl

Raptem dwa tygodnie po jakże emocjonującej premierze najnowszej karty NVIDII - GeForce'a 8800GT - przyszedł czas na premierę nowego układu firmy AMD-ATI o kodowej nazwie RV670 oraz kart bazujących na nim. O kartach Radeon z serii HD 3000 głośno było już od pewnego czasu a premiera układu G92 tylko podsyciła zainteresowanie nimi. Konkurencja postawiła jednak poprzeczkę bardzo wysoko, o czym świadczy olbrzymi wręcz popyt na model 8800GT - o tym czy najnowsze karty AMD-ATI będą w stanie zachwycić możecie przekonać się dzięki poniższej publikacji, do lektury której serdecznie zapraszam!

Układ RV670 to odmłodzona wersja układu R600 wykonana w mniejszym wymiarze technologicznym 55nm, co wyraźnie widoczne jest w poniższej tabelce przedstawiającej specyfikację kilku wybranych kart a wśród nich dwóch najnowszych Radeonów HD - modeli 3850 i 3870.

Teoretycznie w przypadku obu kart mamy więc do czynienia z układem dobrze znanym z Radeona HD 2900XT pracującym z innymi zegarami - w przypadku karty HD 3850 jest to 670MHz a dla modelu HD 3870 ponad 775MHz. Obie karty posiadają 64 superskalarne jednostki zunifikowane zdolne do wykonania nawet 320 instrukcji jednocześnie a za komunikację rdzenia z pamięcią karty odpowiada 256-bitowa magistrala. Oprócz taktowania rdzenia obie karty odróżnia ilość pamięci (choć na rynku dostępne będą również karty HD 3850 wyposażone w 512MB) i jej taktowanie oraz typ. I tak słabszy model 3850 (końcówka 50 jest odpowiednikiem oznaczenia Pro, końcówka 70 to odpowiednik wersji XT) wyposażony jest w pamięci GDDR3 taktowane zegarem 830MHz (1660MHz efektywnie) podczas gdy HD 3870 współpracuje z pamięciami GDDR4 o taktowaniu 1100MHz (2200MHz).

Niższy wymiar technologiczny bardzo mocno wpłynął na pobór mocy prezentowanych kart oraz (co jest tego konsekwencją) na ilości wydzielanego przez nie ciepła. I tak najnowsze twory AMD-ATI charakteryzuje maksymalny pobór mocy na poziomie 95~105W, co w porównaniu do ~200W w wykonaniu Radeona HD 2900XT jest wartością wręcz śmiesznie małą.

Pod względem technologicznym główne zmiany w porównaniu do R600 dotyczą kompatybilności z najnowszym API Microsoftu (DirectX 10.1), obsługi UVD+, standardu PCI-Express 2.0 oraz technologii CrossFireX. Przyjrzyjmy się zatem co każda z tych nowinek wnosi do możliwości RV670.

DirectX 10.1 To chyba najmocniej podkreślana zmiana wprowadzona wraz z układem RV670 - pełna sprzętowa zgodność z DirectX 10.1. Oznacza to, że karty AMD-AT jako pierwsze na rynku są w stanie wykorzystać pełen potencjał najnowszej wersji API Microsoftu, co niestety nie przynosi na razie żadnych wymiernych korzyści. Same zmiany poczynione w wersji 10.1 przedstawia poniższa tabelka:

Jak widać, nowości jest stosunkowo niewiele a na ich wykorzystanie w grach przyjdzie nam poczekać co najmniej 5~6 miesięcy. Jednocześnie DirectX 10.1 nigdy nie stanie się standardem wymaganym do poprawnego uruchomienia danej gry czego w pełni świadomi są również przedstawiciele AMD-ATI, wierzą oni jednak, że dzięki tym kilku zmianom posiadacze kart HD 3000 będą w stanie niebawem uruchomić grę prezentującą się lepiej i jednocześnie działającą szybciej niż w trybie DirectX 10. To jednak wizja na przyszłość i to na dodatek niezbyt świetlaną - mając na uwadze dopiero raczkujący DirectX 10 i znikome korzyści płynące z jego aktywowania w grach na chwilę obecną go obsługujących trudno spodziewać się lepszych losów DirectX 10.1, który będzie de facto traktowany przez twórców gier raczej jako ciekawostka (dotychczas żaden wydawca nie zadeklarował wypuszczenia gry z DirectX 10.1 korzystającej). Oczywiście różnice pięknie obrazują nam liczne porównania ujawnione przez AMD-ATI, jak np. poniższy zrzut prezentujący korzyści płynące z zastosowania funkcji 'global illumination'. Funkcja ta może być jednak również realizowana przy wykorzystaniu bibliotek OpenGL, o czym przekonać się można zapoznając z demem Lightmark opublikowanym niedawno przez Stepana Hrbeka.

UVD+ Unified Video Decoder (w skrócie UVD) jest odpowiednikiem Pure Video HD w wykonaniu AMD-ATI. Jest to dedykowana jednostka wbudowana w GPU zajmująca się przetwarzaniem strumienia wideo skompresowanego za pomocą kodeków VC-1 lub H.264/AVC stosowanych przy materiale HD. Podobnie jak w przypadku rozwiązania NVIDII jednostka UVD jest w stanie zdekodować cały materiał wideo bez użycia CPU. Według AMD-ATI do zalet UVD należy dodatkowa obsługa kodeka VC1 (Karty NVIDII wyposażone w PureVideo HD drugiej generacji przy kodeku VC1 zaciągają do 'pracy' również CPU). Wersja oznaczona plusem umożliwia ponadto odtwarzanie zabezpieczonego materiału wideo z rozdzielczością do 2560x1600 włącznie.

PCI-EXPRESS 2.0 Obsługa najnowszego standardu nie wnosi wiele nowego, a co gorsze największa teoretyczna zaleta kart ze złączem zgodnym z PCI-Express 2.0 - możliwość pracy bez podpinania dodatkowego zasilania - okazuje się mitem. Zarówno GeForce 8800GT jak i Radeon HD 3850 na płycie wyposażonej w chipset X38 nie pozwalają na uruchomienie komputera bez podłączonego dodatkowego zasilania PCI-E 6PIN.

CROSSFIRE X Crossfire X to kolejna edycja technologii umożliwiającej współpracę kilku kart Radeon w obrębie jednego komputera. W najnowszej odsłonie możliwe jest uruchomienie trybu Crossfire nawet na czterech kartach Radeon z serii HD 3800. Za komunikację pomiędzy poszczególnymi kartami odpowiada pojedynczy mostek (w poprzedniej generacji kart konieczne było wykorzystanie dwóch mostków).

Dzisiaj dane mi jest przedstawić Wam bliżej możliwości niżej taktowanej i jednocześnie tańszej wersji oznaczonej jako Radeon HD 3850. Karta referencyjna, która trafiła do naszej redakcji wyposażona jest w 256MB pamięci GDDR3 a według zapowiedzi partnerów AMD-ATI cena tego modelu w Polsce powinna oscylować w granicach 550PLN. W formie ciekawostki dodam, że cena kart Radeon HD 3870 będzie zaczynać się od pułapu 700PLN (ceny te są cenami, które potwierdzone zostały przez przedstawicieli firm Palit i Sapphire obecnych na AMD-ATI Benchmarkfest 2007 odbywającym się właśnie w Warszawie).

Referencyjna karta HD 3850 od strony wizualnej przypomina bardzo karty HD 2600XT GDDR4, które dodatkowo charakteryzuje również zbliżony pułap cenowy. Mamy więc do czynienia z kartą bazującą na PCB o długości ok. 23cm (identycznie jak w przypadku karty 8800GT) i wyposażoną w jednoslotowe chłodzenie bazujące na miedziano-aluminiowym radiatorze i niewielkim wentylatorku-turbince.

Karta wyposażona jest w dodatkowe złącze zasilania typu PCI-E 6PIN, którego podpięcie jak się okazuje jest niezbędne również w przypadku obsadzenia kartą złącza PCI-Express 2.0. Pobór maksymalny karty został określony na poziomie 95W a dzięki zastosowaniu technologii PowerPlay (zarządzanie poborem prądu) w spoczynku pobór aktualny nie przekracza 30W (taktowanie rdzenia w tym trybie zmniejszane jest do poziomu 297MHz).

Rzeczywiste taktowanie prezentowanej karty wynosi odpowiednio 668.25MHz dla rdzenia i jednostek zunifikowanych oraz 828MHz dla pamięci (1656MHz efektywnie).

Sprzęt testowy - Platforma CORE
Procesor	Core 2 Duo @ 3600MHz
Płyta główna	ASUS P5W64 WS
Karta graficzna	RV670
Pamięć	2x 1024MB DDR2 OCZ
Zasilacz	Silverstone Decathlon 850W
System Operacyjny	Windows XP Professional SP2

Podczas testów wykorzystałem sterowniki Catalyst udostępnione przez firmę AMD-ATI oznaczone jako wersja 8-43-1-071028a-055275E.

Na początek seria testów syntetycznych z rodziny 3DMark, w której to Radeon HD 3850 bazujący na rdzeniu radzi sobie bardzo dobrze deklasując wręcz rywali ze swojego pułapu cenowego - Radeona HD 2600XT GDDR4 i GeForce'a 8600GTS. Najmłodszy twór AMD-ATI uzyskuje tu o 50~90% wyższe wyniki.

W Age Of Empires III Radeon HD 3850 okazuje się nawet ponad dwukrotnie szybszy od dotychczasowych kart w cenie ~550PLN. Jednocześnie karta traci ledwie 10~20% do Radeona HD 2900XT.

Call Of Duty 2 to gra, w której widoczna jest słabość obecnej architektury kart AMD-ATI - słaba wydajność z włączonym pełnoekranowym wygładzaniem krawędzi. Jednak nawet pomimo tego, prezentowana karta okazuje się dwukrotnie a nawet trzykrotnie szybsza od GeForce'a 8600GTS. Zapowiada się miażdżące zwycięstwo najmłodszego produktu ze stajni AMD-ATI...

...co potwierdza zarówno Doom 3 jaki i FEAR. Radeon HD 3850 po raz kolejny okazuje się ponad dwukrotnie szybszy od dotychczasowych liderów w tym segmencie cenowym.

Half-Life 2: Lost Coast to kolejna gra, gdzie włączenie FSAA na kartach AMD-ATI bazujących na rdzeniu R600/RV670 skutkuje bardzo dużym spadkiem wydajności - pomimo tego Radeon HD 3850 po raz kolejny okazuje się praktycznie dwukrotnie szybszy od GeForce'a 8600GTS. Jednocześnie z tak samo imponującą przewagą wygrywa z nim GeForce 8800GT 512MB. To jednak inna półka cenowa więc porównanie to należy taktować jako ciekawostkę.

The Elder Scrolls IV: Oblivion - tu przewaga karty HD 3850 nad cenowymi rywalami oscyluje w granicach 50~120%.

Tomb Raider: Legend nie skutkuje tak efektowną przewagą nad kartą 8600GTS choć z drugiej strony wydajności wyższej o 30~50% nie sposób zignorować.

Ledwie 256MB pamięci w porównaniu do 512MB na karcie HD 2900XT może okazać się kluczową wadą najnowszego tworu AMD-ATI w przypadku najbardziej wymagających trybów. Dlatego też przeprowadziłem kilka dodatkowych testów w rozdzielczości 1920x1200, które pomogą zweryfikować czy 256MB może mocno ograniczać wydajność Radeona HD 3850.

Jak widać na powyższych wykresach, w przypadku starszych gier najnowsza karta AMD-ATI często okazuje się wystarczająco wydajna by cieszyć się płynną i komfortową rozgrywką w nawet tak wysokiej rozdzielczości.

Oprócz standardowych testów karta HD 3850 wzięła udział w kilku dodatkowych testach przeprowadzonych w wybranych przeze mnie stosunkowo nowych grach. Niestety chwilowo nie posiadam pod ręką Radeona HD 2600GT GDDR4 ani też GeForce'a 8600GTS, z którymi to wypadało by porównać opisywaną dziś kartę.

Jak świetnie widać na powyższych wykresach, GeForce 8800GT nie powinien czuć się zagrożony nowymi kartami AMD-ATI - często okazuje się on bowiem nawet dwukrotnie wydajniejszy od Radeona HD 3850. Te dwie karty to jednak dwa zupełnie odmienne pułapy cenowe i ciężko pisać tu o wyższości jednej karty nad drugą. Nie podlega jednak dyskusji fakt, iż w cenie 550PLN karta HD 3850 jest produktem bezkonkurencyjnym, zdecydowanie szybszym od kart 8600GT/GTS i HD 2600XT GDDR4.

Prezentowana karta AMD-ATI Radeon HD 3850 okazuje się bardzo pozytywnie zaskakiwać pod względem głośności - praktycznie podczas wszystkich testów jej wentylator pracował z najniższymi możliwymi obrotami co skutkowało błogą ciszą. Niestety nie tak różowo wyglądają pomiary temperatur rdzenia karty podczas obciążenia - wystarczy spojrzeć na poniższe zrzuty ekranu, na których przedstawione są odczyty temperatury wykonane przy automatycznych obrotach wentylatora jak i przy ręcznie wymuszonych maksymalnych obrotach.

Chłodzenie karty Radeon HD 3850 okazuje się równie mizernym rozwiązaniem jak referencyjny cooler spotykany na kartach 8800GT. Przy automatycznych obrotach jest on co prawda bardzo cichy jednak temperatury do jakich się wówczas nagrzewa pozostawiają bardzo wiele do życzenia. Po zwiększeniu obrotów odczyty prezentują się zdecydowanie lepiej jednak hałas towarzyszący szalejącemu wiatraczkowi okazuje się nie do zaakceptowania.

Z podkręcaniem najnowszych kart AMD-ATI można było wiązać pewne nadzieje a to za sprawą przejścia na proces 55nm i jak się okazuje nadzieje te nie są bezpodstawne. Otóż w przypadku opisywanego Radeona HD 3850 z referencyjnych zegarów 670/1660MHz udało mi się uzyskać w pełni stabilne 776MHz dla rdzenia i 2088MHz dla pamięci. Co ciekawe rdzeń karty przechodził 3DMarki przy taktowaniu rdzenia >800MHz podczas gdy w przypadku testu wbudowanego w program ATITool 0.27b2 każda wartość powyżej 776MHz okazywała się raczyć nas licznymi artefaktami. Poniżej prezentuję kilka przykładowych wyników uzyskanych na podkręconej karcie HD 3850.

Jak widać na powyższych wykresach, wydajność podkręconej karty HD 3850 jest porównywalna z Radeonem HD 2900XT a znaczące różnice pomiędzy nimi będą widoczne tylko w grach i ustawieniach, w których przyda się dodatkowe 256MB pamięci. Należy mieć jednak na uwadze fakt, iż na rynku pojawią się również wersje karty HD 3850 wyposażone w 512MB pamięci jak i karty HD 3870 posiadające taką ilość w standardzie.

Premiera najnowszych kart AMD-ATI to niewątpliwie mała rewolucja na rynku, porównywalna do tej, którą wywołał GeForce 8800GT. I tym razem bowiem otrzymujemy produkt, który prezentuje się bardzo atrakcyjnie pod względem stosunku wydajności do ceny deklasując dotychczasowych liderów w cenie do 550PLN - karty 8600GT/8600GTS oraz Radeona HD 2600XT GDDR4. Podobnie jak w przypadku karty 8800GT jest to głównie zasługa przejścia na niższy proces produkcyjny i drastycznej obniżki cen - tym razem jednak rewolucja ma miejsce w niższych pułapach cenowych i jeżeli ceny najnowszych kart AMD-ATI faktycznie okażą się tak atrakcyjne to szykuje się nam kolejny hit tej jesieni. Trzeba jednak podkreślić, że premiera karty HD 3850 256MB w żaden sposób nie wpływa na ocenę modelu 8800GT, który jest skierowany do odmiennego grona klientów - do grona graczy bardziej wymagających. Niejednokrotnie okazuje się bowiem, że jest on ponad dwukrotnie szybszy - zawsze ma to jednak miejsce w wysokiej rozdzielczości i/lub z włączonym pełnoekranowym wygładzaniem krawędzi. Radeon HD 3850 to karta stworzona dla osób poszukujących stosunkowo niedrogiej karty, która umożliwi komfortową rozgrywkę w rozdzielczości 1280x1024 lub 1680x1050. I to właśnie w przypadku tej grupy klientów może ona okazać się najatrakcyjniejszym wyborem.

Cena czyni cuda można rzec - to bowiem cena warunkuje tak optymistyczną ocenę odmłodzonego Radeona HD 2900XT, który co prawda nie wyzbył się wszystkich wad swojego protoplasty (słaba wydajność przy włączonym FSAA), ale w tej kwocie można jeszcze wiele wybaczyć. Miejmy tylko nadzieję, że karty AMD-ATI okażą się nie tylko tak tanie, ale i ogólnie dostępne.

PRODUKT	UWAGI
Radeon HD 3850 CENA: ~550PLN	+ Bardzo dobra wydajność + Możliwości OC + UVD+ + DirectX 10 + PureVideo HD drugiej generacji + Cicha + Cena - Przeciętne chłodzenie

SPRZĘT DOSTARCZYLI
Pamięci OCZ